Bezoek aan het archief van de Oorlogsgravenstichting in Den Haag

Stap je binnen in de wereld van Nederlands-Indië en zoek je naar concrete sporen van je voorouders? Dan is het archief van de Oorlogsgravenstichting in Den Haag een onmisbare stop.

Dit is de plek waar de namen van gesneuvelden en slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië letterlijk zijn vastgelegd.

Het voelt soms alsof je de geschiedenis zelf kunt aanraken. Veel reizigers die een rootsreis naar Java, Sumatra of Bali plannen, beginnen hier hun zoektocht. Ze willen weten waar hun opa of oma ligt begraven voordat ze een voet op vreemde bodem zetten.

Het archief biedt die rust en zekerheid. Het is de start van een emotionele maar prachtige reis terug in de tijd.

Wat is het archief precies?

De Oorlogsgravenstichting (OGS) beheert de graven van burgers en militairen die zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog in voormalig Nederlands-Indië. In hun archief in Den Haag vind je de officiële administratie van deze graven.

Denk aan stamboeken, overlijdensakten en locatiekaarten. Het gaat hier niet alleen om soldaten. Ook burgers die omkwamen door geweld of gevangenschap staan hier geregistreerd.

Voor een heritage tourist is dit de bron van alle waarheid. Zonder dit archief is het zoeken naar een speld in een hooiberg op Java.

Een bezoek aan het archief is gratis, maar je moet wel op tijd zijn. De openingstijden zijn beperkt, meestal van maandag tot en met donderdag van 09:00 tot 12:30 uur. Reserveren is vaak niet nodig, maar een telefoontje vooraf geeft je zekerheid.

Waarom dit archief bezoeken?

Als je een herdenkingsreis maakt naar de Indische archipel, wil je weten waar je precies bent. Een graf op een Ereveld in Semarang of Kuta voelt anders als je de naam en het verhaal kent. Het archief geeft die context.

Het maakt je reis van een algemene sightseeing tour naar een persoonlijke missie.

Veel bezoekers van Rootsreizen Indonesië combineren een bezoek aan Den Haag met een trip naar het Indisch Monument. Het archief ligt op steenworp afstand.

Je kunt er makkelijk een ochtend spenderen voordat je de stad in duikt. Het belangrijkste is de rust die het geeft. In plaats van in het veld te dwalen zonder doel, loop je hier naar buiten met een specifieke locatie. Je weet precies naar welk Ereveld of particulier graf je moet reizen op Java of Sumatra.

Hoe werkt het archief?

Bij binnenkomst word je meestal ontvangen door een vrijwilliger. Deze mensen zijn goud waard.

Ze kennen de collectie op hun duimpje. Je kunt je zoekvraag het beste vooraf per e-mail indienen, maar ook ter plekke werkt het goed.

Geef de naam, geboortedatum en -plaats van de persoon door. De archiefmedewerkers draaien de grote stalen kasten open. Daar vind je de originele kaarten van de begraafplaatsen in Nederlands-Indië. Ze kunnen je precies wijzen waar het graf zich bevindt op het Ereveld Liang in Bali of het Ereveld Pandu in Bandung.

De collectie en documentatie

Een specifiek detail is de 'Grafsteenkaart'. Dit is een handgeschreven overzicht van elke steen op een begraafplaats.

Sinds de digitalisering zijn veel gegevens online beschikbaar, maar de originele archiefstukken geven vaak net dat extraatje. Denk aan een handgeschreven notitie over de omstandigheden van overlijden. De collectie bestaat uit miljoenen documenten.

Je vindt er de 'In Memoriam' boeken en de lijsten van vermisten. Voor onderzoek naar familiegeschiedenis is dit onbetaalbaar.

Je kunt er foto’s van graven vinden die nog niet digitaal zijn.

Er zijn ook specifieke dossiers voor expeditiecruises langs vergeten strijdlocaties. Als je van plan bent om met een klein schip langs de kust van Sumatra te varen, is een bezoek aan het Maritiem Museum voor de geschiedenis van de scheepvaart naar Indië een waardevolle voorbereiding. Het archief helpt je bovendien met locaties van scheepswrakken of strandingsplaatsen, waarbij medewerkers je graag ondersteunen bij het vertalen van oude namen.

Soms staan er namen vermeld die nu anders worden geschreven. Zij zoeken de varianten voor je op. Dit voorkomt teleurstellingen ter plekke.

Prijzen en toegankelijkheid

Een bezoek aan het archief is gratis. Dit is een groot verschil met veel commerciële onderzoeksbureaus die honderden euro’s rekenen voor een simpele zoekopdracht.

Je betaalt alleen je eigen reiskosten naar Den Haag. De locatie is goed bereikbaar met het openbaar vervoer. Vanaf station Den Haag Centraal is het ongeveer 15 minuten lopen.

Parkeren in de buurt is wel prijzig, rond de €4,00 per uur.

Vergelijking met online bronnen

Het is slimmer om te parkeren bij een Park+Ride en de tram te nemen. Er zijn geen speciale tarieven voor studenten of senioren, simpelweg omdat het gratis is. Wil je kopieën van documenten? Dat kan vaak voor een kleine vergoeding, meestal rond de €0,25 per bladzijde.

Fotograferen met je telefoon is meestal gratis, maar vraag altijd even toestemming. Veel mensen starten met de website 'Oorlogsgravenstichting.nl'.

Dat is een goed begin, maar het online archief bevat niet alles. Soms zijn scans onleesbaar of missen er details. Een bezoek aan het fysieke archief in Den Haag vult deze gaten.

Andere bronnen, zoals het Indisch Herinneringscentrum of het Nationaal Archief, hebben overlap maar geen volledige focus op graven.

De OGS is gespecialiseerd in de exacte locatie van individuele graven. Voor een rootsreis naar Java is dit de meest betrouwbare bron. Voor expeditiecruises langs oorlogswrakken in de Javazee is de combinatie van het Nationaal Archief en de OGS ideaal.

De OGS geeft de graven aan land, terwijl het Nationaal Archief scheepslogboeken heeft. Beide locaties liggen dicht bij elkaar in Den Haag, waar je ook een bezoek aan het Monument van de Gebaren kunt brengen.

Praktische tips voor je bezoek

Zorg dat je je huiswerk doet voordat je binnenstapt. Verzamel alle namen, data en eventuele dienstnummers van je voorouders.

Hoe specifieker je bent, hoe sneller de archiefmedewerkers je kunnen helpen. Neem pen en papier mee, of een tablet. Hoewel fotograferen mag, is het soms fijner om direct aantekeningen te maken bij de kaarten. De tafels in het archief zijn groot en er is goede verlichting.

Plan je bezoek in de ochtend. Dan zijn de medewerkers het frisst en is het rustig.

• Controleer de openingstijden vooraf via de telefoon.
• Vraag naar de mogelijkheden voor digitale kopieën.
• Combineer je bezoek met een wandeling langs het Indisch Monument.
• Vraag naar specifieke begraafplaatsen op Bali of Sumatra als je daar naartoe reist.

In de middag kan het wat drukker zijn met groepen. Een bezoek duurt gemiddeld 1 tot 2 uur, afhankelijk van hoeveel namen je wilt opzoeken.

Als je klaar bent met zoeken, loop dan even langs de boekenkast met literatuur. Er liggen prachtige naslagwerken over de krijgsgevangenkampen op Sumatra, maar ook over het bezoek aan de plekken waar de eerste opvangkampen in Nederland stonden. Je kunt ze ter plekke inzien of kopen.

Neem de tijd voor dit bezoek. Het is geen race.

Het voelt soms alsof je een gesprek voert met het verleden. De medewerkers begrijpen dat en nemen de tijd voor je. Zij weten hoe belangrijk dit is voor een reis naar Nederlands-Indië.

Als je daarna je reis naar Java of Bali boekt, heb je een concrete bestemming in je handen.

Je weet precies waar je moet zijn om een bloem te leggen. Dat maakt je reis onvergetelijk.