De geschiedenis van het ereveld Candi in Semarang

Je staat op een plek die stilte uitstraalt, terwijl de stad Semarang bruist en toeterend voorbijraast.

Candi is zo’n plek. Een ereveld. Een stukje grond dat je niet zomaar betreedt.

Het is een stukje Nederland, midden op Java. Voor veel Nederlanders met een Indische achtergrond is dit de eindbestemming van een reis die al generaties duurt. Het is de plek waar je een naam vindt op een steen, een verhaal van een overgrootopa of een tante die je nooit hebt gekend. Het is de plek waar je een bloem neerlegt en eindelijk voelt: hier hoor ik bij.

Wat is ereveld Candi eigenlijk?

Ereveld Candi is een militaire begraafplaats in Semarang, op het eiland Java.

Het is een plek waar gesneuvelde militairen en burgerslachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië begraven liggen. Denk aan militairen van het KNIL (Koninklijk Nederlands-Indisch Leger), Nederlandse militairen, maar ook aan burgers die omkwamen tijdens de Japanse bezetting of de Bersiap-periode. Het is een plek van herinnering, een 'ereveld', wat betekent dat het met speciale eer wordt onderhouden. De grond is heilig voor de families die er familie verloren.

De sfeer is er een van respect en rust, temidden van de bedrijvigheid van de stad. De naam 'Candi' verwijst niet direct naar een tempel, zoals je misschien zou denken, maar is een aanduiding voor de plek.

Het veld is ingericht met witte stenen kruisen, maar er staan ook typisch Nederlandse zerken.

De grond is eigendom van de Nederlandse staat, onder beheer van de Stichting Instandhouding Erevelden (SIE). Als je er loopt, hoor je vaak alleen het ruisen van de bomen en het verkeer op de achtergrond. Het voelt als een cocon van rust en geschiedenis.

Waarom deze plek zo belangrijk is voor je reis

Voor een gewone toerist is Candi misschien een stop van vijf minuten. Maar voor iemand met wortels in Nederlands-Indië, is het een onmisbare halte.

Het is de tastbare link met een verhaal dat in je eigen familie speelde. Het is de plek waar je begrijpt waarom je grootouders zo stil werden bij bepaalde verhalen. Het maakt de geschiedenis niet langer een hoofdstuk uit een schoolboek, maar iets dat je kunt aanraken.

Je kunt de namen lezen, de data zien en je realiseren: hier heeft iemand gevochten, gewoond, en is gestorven.

Veel mensen die een rootsreis naar Java maken, combineren Semarang met een bezoek aan andere historische plekken. Denk aan het Indisch Monument in Jakarta of de forten in West-Java. Candi vormt vaak het emotionele hart van zo'n reis.

Het is de plek om even bij stil te staan, voordat je verder reist naar bijvoorbeeld Bali of Sumatra. Het helpt je eigen verhaal te begrijpen. Het is een plek om te herdenken, maar ook om los te laten.

Hoe het er nu bij ligt: praktische details

Het ereveld Candi ligt in het district Semarang Selatan (Zuid-Semarang). De officiële naam is Kembang Kuning, maar iedereen kent het als Candi. Het terrein is groot, ongeveer 12 hectare, en goed onderhouden.

Je ziet twee belangrijke delen: het Nederlandse deel en het 'Indische' deel (voor KNIL-militairen en inlandse troepen).

Er staan prachtige monumenten, zoals het 'Gedenkteken voor de Gevallenen' en speciale graven van bekende figuren, zoals de laatste gouverneur-generaal van Nederlands-Indië, Tjarda van Starkenborgh Stachouwer. Het bezoek is gratis, net als bijna alle erevelden in Indonesië, waar u ook meer leert over de betekenis van de Indische plaquettes.

Je kunt er makkelijk komen met een 'ojek' (motor-taxi) of een Grab/Gojek (de Aziatische Uber). De weg ernaartoe kan wat smal zijn, dus een privé-auto met chauffeur is vaak makkelijker. Zorg dat je water bij je hebt, want het kan behoorlijk heet zijn.

De grond is vlak, dus je kunt makkelijk rondlopen. Er is een kleine loods waar eventueel boeken liggen of een beheerder te vinden is, maar het is geen museum.

Het is een begraafplaats. Draag respectvolle kleding (geen blote schouders of korte broeken).

De geschiedenis: van koloniale begraafplaats tot ereveld

De plek werd al in de negentiende eeuw gebruikt als begraafplaats voor Europeanen in Semarang.

Toen de Japanse bezetting in 1942 begon, werden de bestaande graven geruimd of vernield. Na de Japanse capitulatie in 1945, tijdens de chaotische Bersiap-periode, werden op deze plek honderden slachtoffers (veelal Chinezen en Indo-Europeanen) begraven in massagraven. Pas vanaf 1946, toen de Nederlandse autoriteiten weer enige controle kregen, werden de lichamen herbegraven op speciale erevelden. Candi werd ingericht als centrale begraafplaats voor de regio Semarang.

Vanaf 1947 werden de witte kruisen en zerken geplaatst. Na de soevereiniteitsoverdracht in 1949 bleef de Nederlandse staat verantwoordelijk voor het onderhoud via de SIE.

In de loop der jaren zijn er diverse herbegravingen geweest van slachtoffers vanuit andere, kleinere begraafplaatsen in de regio naar Candi.

Zo is het ereveld uitgegroeid tot de plek waar de geschiedenis van de oorlog in Midden-Java is geconcentreerd. Het is een plek van 'verzamelen', zodat de herinnering niet verloren gaat in de jungle of de uitbreiding van de stad.

Bezoek voorbereiden: tips voor je bezoek

Als je vanuit Nederland of een andere bestemming naar Semarang vliegt, is het slim om je bezoek aan Candi van tevoren te plannen. Boek een hotel in Semarang (bijvoorbeeld in de oude stad, Kota Lama) en regel een chauffeur voor een dagdeel.

De reis vanaf het vliegveld (Ahmad Yani) duurt ongeveer 30 minuten. Combineer Candi met een bezoek aan de Sam Poo Kong tempel of de Lawang Sewu-gangen, om de sfeer van de stad te proeven.

Neem de tijd; reken op minimaal een uur op het ereveld zelf. Een goede tip: neem een digitale camera of telefoon mee met foto's van je (over)grootouders. Soms herken je een gezichtsuitdrukking op een steen.

Als je een specifiek graf zoekt, kun je contact opnemen met de SIE in Nederland of via de site van Oorlogsgravenstichting. Zij hebben lijsten met namen. Als je een plekje rust zoekt om je gedachten te ordenen, ga dan zitten op een van de bankjes. Het is een plek om even niets te moeten. Voel de verbinding met het verleden en de plek waar je nu bent.

Herdenken op een andere manier: alternatieven

Natuurlijk is Candi de bekendste plek in Semarang, maar er zijn meer plekken die je kunnen raken. Zo is de geschiedenis van het ereveld Kalibanteng in Semarang zeer aangrijpend. Als je specifiek op zoek bent naar de geschiedenis van de Bersiap-periode, is een bezoek aan de Chinezenbegraafplaats in Semarang ook indrukwekkend.

Daarnaast zijn er in heel Java zeven Nederlandse erevelden die u kunt bezoeken. De meest bekende zijn het Ereveld Kembang Kuning (Candi) en het Ereveld Menteng Pulo in Jakarta. Voor een heel andere ervaring kun je een 'expeditiecruise' boeken langs de Molukken of door de Straat Malacca, waarbij je soms ook historische plekken bezoekt.

Voor wie dieper wil graven in het archiefmateriaal: in Nederland kun je bij het Nationaal Archief of het Indisch Herinneringscentrum terecht voor stamboomonderzoek.

In Indonesië zelf is de informatie soms schaars. Een lokale gids die gespecialiseerd is in 'heritage tourism' kan een uitkomst zijn. Zij weten vaak de verhalen achter de stenen. Prijzen voor zo'n gids variëren, reken op ongeveer €40 - €60 per dag, exclusief transport. Zo maak je je reis naar Candi niet alleen een bezoek, maar een echte ontdekking van je eigen wortels.