De rol van de kunstenaars (zoals Walter Spies) in de koloniale tijd

Stel je voor: je zit op een veranda in Ubud, omringd door groene rijstvelden en het zachte geluid van gamelanmuziek. Je hebt net een oude foto in handen van een koloniale villa, misschien wel uit je eigen familiearchief.

Je vraagt je af hoe het leven hier vroeger was, hoe de cultuur zich ontwikkelde en wie de bruggen bouwde tussen de westerse wereld en het authentieke Bali. Dat is precies waar de rol van kunstenaars als Walter Spies zo fascinerend wordt. Ze waren niet alleen schilders, maar ook verbinders, documentalisten en soms onbedoelde architecten van een heel nieuw beeld van Bali.

Walter Spies was een Duitse kunstschilder die in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw op Bali woonde.

Hij arriveerde er in 1927 en bleef er, met onderbrekingen, tot aan de oorlog. Spies schilderde niet alleen de prachtige landschappen en de lokale bevolking, maar werkte ook samen met muzikanten, dansers en ambachtslieden. Zijn werk is een venster op een tijdperk waarin Bali nog weinig bekend was bij het Westen, maar wel langzaam veranderde door de koloniale invloeden. Zijn schilderijen, zoals "Badende vrouwen" of "De dans van de djanger", laten zien hoe hij het dagelijks leven en de rituelen vastlegde met een mengeling van realisme en romantiek.

Waarom deze kunstenaars zo belangrijk zijn voor je reis

Wanneer je een rootsreis maakt naar Bali of Java, kom je niet alleen voor de stranden of de tempels.

Je komt voor de verhalen. De kunstenaars uit de koloniale tijd, zoals Walter Spies, Rudolf Bonnet en Willem Hofker, hebben die verhalen visueel gemaakt.

Hun werk helpt je om de plekken die je bezoekt beter te begrijpen. Je ziet niet alleen een oud huis, maar je ziet het door de ogen van iemand die er toen leefde. Dat geeft een diepere laag aan je reis. Denk aan een bezoek aan het Museum Puri Lukisan in Ubud.

Daar hangen werken van Spies en Bonnet naast traditionele Balinese kunst. Je ziet hoe de westerse technieken, zoals olieverf en perspectief, werden gecombineerd met lokale thema's.

Dit museum is een must-see tijdens een heritage tour op Bali. De entree is ongeveer 100.000 IDR (zo'n €6). Je kunt er makkelijk een halve dag doorbrengen, vooral als je daarna doorfietst naar de nabijgelegen galleries in Campuhan.

Voor wie specifiek geïnteresseerd is in Nederlands-Indië, is de connectie met Walter Spies extra boeiend. Hij had contacten met de Nederlandse koloniale elite en werkte samen met de beroemde musicoloog Colin McPhee.

Samen documenteerden ze de traditionele muziek van Bali, wat later leidde tot de beroemde "Tabuh Tabuhan" compositie.

Als je een expeditiecruise maakt door de Indische Archipel, of een reis door Java en Sumatra, kom je deze invloeden overal tegen. Je ziet het terug in de architectuur van koloniale huizen, de schilderijen in musea en zelfs in de manier waarop lokale ambachten zijn geëvolueerd.

Hoe de kunstenaars werkten: een kijkje in de keuken

De werkwijze van kunstenaars als Spies was vaak een mix van observatie en samenwerking.

Ze woonden niet in gesloten koloniale wijken, maar midden in de dorpen. Spies had een huis in Ubud, aan de Campuhan rivier, waar hij zowel woonde als werkte. Zijn atelier was open voor bezoekers: lokale kunstenaars, reizigers en koloniale ambtenaren kwamen langs. Dit creëerde een levendige uitwisseling van ideeën in de sfeer van de kunstenaarswijk Ubud.

Een typische dag voor Spies kon bestaan uit het schilderen van een landschap in de vroege ochtend, het observeren van een tempelceremonie en het 's avonds bespreken van muziek met lokale muzikanten. Hij had een voorkeur voor olieverf op doek, een techniek die hij leerde in Europa, maar paste die toe op typisch Balinese onderwerpen.

Zijn palet was vaak helder, met veel groen, blauw en de warme tinten van de rijstvelden.

Je ziet dat terug in zijn beroemde werk "Het dorp aan de rivier", dat nu tentoongesteld is in het Tropenmuseum in Amsterdam. Voor wie een archiefonderzoek doet, zijn er schatten te vinden. In het Nationaal Archief in Den Haag liggen brieven en foto's van Spies en zijn tijdgenoten.

Je kunt er documenten vinden over zijn samenwerking met de Nederlandse overheid en zijn rol in de ontwikkeling van de toeristische infrastructuur op Bali. Het is een plek waar je als reiziger met een specifieke interesse in Nederlands-Indië makkelijk een dag kunt doorbrengen. De toegang is gratis, maar je moet je van tevoren aanmelden.

Verschillende manieren om deze geschiedenis te ervaren

Er zijn verschillende manieren om de erfenis van de koloniale kunstenaars te ervaren, afhankelijk van je budget en interesses. Een optie is een georganiseerde heritage tour, waarbij een gids je meeneemt langs de belangrijkste locaties.

Zo'n tour op Bali, inclusief bezoeken aan musea en oude villa's, kost ongeveer €80-€120 per persoon voor een dag. Je krijgt dan uitleg bij de kunstwerken en de historische context. Een andere optie is een self-guided tour.

Je huurt een scooter (ongeveer €5-€7 per dag) en rijdt zelf langs de plekken die je wilt zien.

Begin bij het Agung Rai Museum in Ubud (entree €4), waar je naast kunst van Spies ook workshops kunt volgen. Rij daarna door naar de Tegallalang-rijstvelden, waar Spies inspiratie vond voor zijn landschappen. Stop onderweg bij een klein lokaal museum, zoals het Museum Rudana, met een collectie moderne en traditionele kunst. De entree is hier ongeveer €3.

Voor een meer intensieve ervaring kun je een expeditiecruise boeken die langs de Molukken en Java vaart. Veerboten zoals die van de Pelni-maatschappij bieden routes vanaf €150 voor een enkele reis tussen eilanden.

Op zo'n cruise kom je oude koloniale havens tegen, zoals die in Semarang op Java, waar je nog sporen van de handel in specerijen en kunst ziet. Combineer dit met een bezoek aan het Rijksmuseum in Amsterdam, waar je voor €20 entree een collectie Nederlands-Indische kunst kunt bekijken, waaronder werk van Spies. Een specifieke variant is de "Walter Spies Trail" op Bali, een route van ongeveer 50 km die je langs zijn favoriete plekken leidt.

Je kunt deze route zelf fietsen of met een gids doen. De gids kost ongeveer €40 per dag en neemt je mee naar zijn huis, de tempel waar hij schilderde en de plek waar hij werd begraven.

Het is een fysieke tocht, maar zeer de moeite waard voor wie echt diep wil duiken in zijn leven.

Praktische tips voor je reis

Als je van plan bent om deze kant van Bali te verkennen, begin dan met het boeken van je accommodatie in Ubud. Hotels zoals het Pertiwi Bismi Resort kosten ongeveer €25-€40 per nacht en liggen dicht bij de musea.

Vanuit hier kun je makkelijk de omgeving verkennen zonder je haastig te voelen. Neem een dagrugzak mee met water, een notitieboek en een camera – je zult veel willen vastleggen. Zorg dat je een lokale SIM-kaart koopt (ongeveer €5 voor 10 GB data) om onderweg kaarten en informatie te raadplegen.

Apps zoals Google Maps werken goed, maar vraag locals ook naar verhalen; ze weten vaak meer over de geschiedenis dan de toeristische gidsen.

Probeer een bezoek te combineren met een traditionele dansvoorstelling in de avond, zoals die in het Ubud Palace (tickets vanaf €10). Zo ervaar je de levendigheid van de cultuur die Spies zo inspireerde. Voor wie serieus archiefonderzoek wil doen, plan je tijd in Den Haag of Jakarta. In het Nationaal Archief in Den Haag kun je documenten aanvragen over Spies en zijn tijdgenoten.

Het is gratis, maar je moet minimaal een dag van tevoren een afspraak maken. In Jakarta bezoek je het Museum Nasional, waar je voor ongeveer €2 entree koloniale kunst en artefacten kunt zien.

Combineer dit met een reis naar Sumatra, waar je oude koffieplantages vindt die ook in schilderijen zijn vastgelegd. Tot slot, wees open voor de verhalen die je onderweg hoort. Kunstenaars als Walter Spies lieten niet alleen kunst achter, maar ook een erfenis van verbinding.

Je reis wordt rijker als je die verbinding zelf ervaart. Of je nu een cruise maakt, een museum bezoekt of gewoon op een veranda zit met een kop kopi Bali, de geschiedenis is overal.

En dat is wat een rootsreis zo bijzonder maakt: je reist niet alleen door een land, maar ook door de tijd.