Het kopen van 'antiek' dat eigenlijk moderne imitatie is
Je staat op een markt in Yogyakarta of wandelt langs een klein winkeltje in een straatje van Bandung. Daar zie hem liggen: een oud uitziende kist, een verguld beeldje of een ingelegde wandtegel.
Het voelt als een schat, een stukje Nederlands-Indië dat je mee naar huis kunt nemen. Je hoofd maakt al plannen; hoe mooi dat op de schoorsteenmantel zal staan. Maar voordat je je portemonnee trekt, is het slim om even stil te staan.
Want wat je ziet, is lang niet altijd wat je krijgt. Veel van die 'antieke' spullen zijn moderne imitaties.
En ja, dat geldt ook voor de items die specifiek lijken op dingen uit de koloniale tijd.
Wat bedoelen we eigenlijk met 'antiek'?
Even duidelijkheid: als we hier over 'antiek' praten, hebben we het over spullen die er oud uitzien.
Ze imiteren een bepaalde stijl. Denk aan een houten kist met sloten die roestig lijken, of een porseleinen theepot die doet denken aan de tijd van de gouverneur. Echte antiek uit de Nederlands-Indië tijd is schaars en duur.
Je vindt het niet zomaar langs de kant van de weg. Een moderne imitatie is een product dat nu gemaakt is, maar zo ontworpen is dat het oud lijkt.
Dit is belangrijk omdat het je verwachtingen bepaalt. Koop je iets als 'uniek erfstuk' voor €50, maar is het vorige week in een fabriek gemaakt, dan voelt dat niet goed.
Het gaat om de intentie: wil je een stukje geschiedenis bezitten of een leuke decoratie? Voor reizigers die op zoek gaan naar hun roots, is dit verschil extra gevoelig. Je bent op een herdenkingsreis door Java of Sumatra. Je wilt iets tastbaars vinden dat verbonden is met het verleden.
Een namaakstuk kan dan een teleurstelling zijn. Het is alsof je een vals document vindt in een archief; het voelt niet echt.
Hoe herken je de namaak?
De eerste tip is simpel: gebruik je neus. Echt oud hout, zoals teak uit de koloniale tijd, heeft een bepaalde geur.
Het ruikt naar was, oude olie en soms een beetje scherp. Moderne imitaties ruiken vaak naar chemicaliën of vers geverfde verf. Als je een kist of meubelstuk ziet dat er oud uitziet maar naar nieuwe verf ruikt, wees dan alert.
Kijk naar de details. Echte antieke voorwerpen uit Indonesië hebben vaak kleine imperfecties.
Denk aan een lichte beschadiging aan een hoek, of verkleuring die niet overal gelijk is. Een moderne imitatie is vaak te perfect. De 'roest' op een slot zit precies op de juiste plek en de verf is te egaal.
Het is alsof het net uit de doos komt, terwijl het doet alsof het jarenlang gebruikt is. Let op het materiaal.
Veel imitaties zijn gemaakt van lichtere houtsoorten of MDF, terwijl oud Javaans teak zwaar en hard is.
Pak een stuk op. Voelt het te licht aan voor zijn grootte? Dan is het waarschijnlijk geen massief oud hout. Ook de afwerking van de binnenkant zegt veel; echte oude kisten hebben vaak een ruwere binnenkant dan de gladde moderne versies.
De markt voor imitaties: prijzen en soorten
Je vindt deze imitaties overal. Op de markt in Ubud (Bali), langs de weg in Solo (Java) of tijdens een bezoek aan de beroemde antiekmarkten van Jakarta.
De prijzen variëren sterk. Een kleine houten doos met 'antieke' uitstraling kost vaak tussen de €10 en €25. Een groter wandbord of een authentieke kris als souvenir of een namaak 'koperen' lamp uit de Nederlands-Indië tijd ligt vaak tussen de €30 en €60.
Voor een groter meubelstuk, zoals een namaak koloniale kast, betaal je al snel €150 tot €300.
Er zijn verschillende modellen die je vaak ziet. Ten eerste de 'Javaanse kist' met messing sloten. Deze imitaties zijn er in alle soorten en maten. Ze zien er leuk uit, maar zijn vaak gemaakt van nieuw hout dat behandeld is om oud te lijken.
Ten tweede de 'koperen' theepotten en schalen. Echt koper uit die tijd is zwaar enoxideert op een bepaalde manier.
De moderne imitaties zijn vaak licht en gemaakt van aluminium of messing met een coating. Een derde variant zijn de tegels. Je kent ze wel: die blauwwitte tegels met landschappen of figuren, geïnspireerd op Delfts blauw maar dan met een Indisch tintje.
Echte antieke tegels zijn fragiel en hebben barstjes. Moderne tegels zijn vaak van keramiek en glanzend.
Een setje moderne tegels kost ongeveer €15 tot €40 per vierkante meter, terwijl authentieke exemplaren honderden euros kosten per stuk. Voor expeditiecruises langs de Molukken of Sumatra zie je vaak namaak 'antieke' scheepsmodellen; die zijn vaak gemaakt van licht hout en kosten tussen de €20 en €50.
"Een echte schat voelt zwaar en eerlijk aan; een namaakstuk voelt licht en een beetje leeg."
Praktische tips voor je aankoop
Als je op reis bent in Indonesië, bijvoorbeeld tijdens een rootsreis of een expeditiecruise langs de kust van Sumatra, wil je natuurlijk iets moois meenemen.
Hier zijn een paar tips om teleurstelling te voorkomen. Vraag altijd naar de herkomst.
De verkoper kan je vertellen of het echt oud is of niet. Wees niet bang om door te vragen; een eerlijke verkoper zal het je niet kwalijk nemen. Controleer de kwaliteit. Pak het item vast, open het, sluit het.
Voelt het stevig aan? Zitten de scharnieren goed vast?
Een moderne imitatie heeft vaak losse onderdelen of een slappe constructie. Als je een kist koopt, controleer dan of de bodem dubbel is; sommige imitaties hebben een dunne bodem om gewicht te besparen. Ken je budget.
Als je een beperkt budget hebt, koop dan iets kleins en moois dat niet doet alsof het antiek is. Een leuk handgemaakt souvenirtje is beter dan een groter stuk dat nep is.
Voor een budget van €20 tot €50 kun je vaak authentieke ambachtelijke items vinden, zoals een batik sjaal of een prachtig geweven ikat-textiel dat nieuw is maar met de hand gemaakt. Dat is eerlijker.
Tot slot, vertrouw op je gevoel. Als iets te mooi lijkt om waar te zijn, is het dat vaak ook. Geniet van de zoektocht.
Het proces van zoeken, praten met locals en het ontdekken van de verhalen achter de voorwerpen is vaak waardevoller dan het item zelf. Zo wordt je reis naar Java, Bali of Sumatra nog rijker.