Het onderschatten van de zonkracht op het dek van een schip
Een expeditiecruise door de Indonesische archipel is magisch. Je vaart over diepblauw water, tussen eilanden die je kent uit verhalen over je opa of oma.
Je bent op zoek naar sporen van het verleden, naar het oude Nederlands-Indië. De zon schijnt, de wind waait door je haren. Je voelt je vrij.
Maar die zon, die is een stuk feller dan je denkt. Zeker op het water.
En op het dek van een schip ben je extra kwetsbaar. Dat is niet alleen pijnlijk, het kan je droomreis flink verpesten.
Waarom die zon op zee zo gevaarlijk is
Je bent op een plek waar de zon ongestoord kan branden. Op het dek van een schip is er geen schaduw van gebouwen of bomen. Alles wat je omringt – het water en de witte romp van het schip – weerkaatst het zonlicht.
Het water doet dit tot 90%, het witte dek zelfs tot 25%.
Die combinatie van rechtstreekse straling en weerkaatsing heet het albedo-effect. Je krijgt dus zowel van bovenaf als vanaf de zijkant UV-straling te verwerken.
Bovendien koelt de wind je huid af, waardoor je niet voelt hoe hard de zon eigenlijk brandt. Je denkt: "Lekker fris windje", maar ondertussen verbrand je als een kreeft. Dit gebeurt sneller dan je denkt, soms binnen 20 minuten.
Op een expeditiecruise naar bijvoorbeeld de Banda-eilanden of de Spice Islands ben je vaak lang buiten.
Je bent aan het kijken naar vogels, je helpt met het uitvaren van de bijboot, of je staat gewoon relaxed op het dek. Je bent je misschien aan het verdiepen in de geschiedenis van de Molukken, aan het denken aan de specerijenhandel. Je hoofd is bij het verleden. Je huid heeft op dat moment je volledige aandacht nodig.
Een verbrande huid leidt af, zorgt voor slapeloze nachten en kan je reis ongemakkelijk maken. Niemand wil met een rode, pijnlijke hulp een archiefonderzoek doen in een oud VOC-gebouw op Java.
De werking van UV-straling: een simpele uitleg
UV-straling is onzichtbaar, maar het effect is voelbaar. Er zijn twee soorten die je moeten interesseren: UVA en UVB. UVB is de boosdoener voor je huid op de korte termijn.
Het zorgt voor die vervelende zonnebrand. Je huid wordt rood, pijnlijk en gaat schilferen.
Dit is het stralingstype dat het sterkst is rond de evenaar, waar jij vaak vaart. Het dringt door in de bovenste laag van je huid.
UVA gaat dieper. Het dringt door tot in het bindweefsel en zorgt voor veroudering van je huid: rimpels en pigmentvlekken. Maar het grootste gevaar is dat UVA je DNA kan beschadigen, wat op de lange termijn kan leiden tot huidkanker.
De schade stapelt zich op, zelfs als je nooit ernstig verbrandt. De zonkracht in Indonesië is vaak 10 of zelfs 11 op de UV-index.
In Nederland zijn we blij als we een 7 halen op een hete zomerdag. Het is dus geen grapje. Stel je voor: je staat op het dek. De zon schijnt fel van boven.
Hoe het schip en het water je extra kwetsbaar maken
Dat is al genoeg. Maar kijk naar het water.
De golven bewegen en stukjes water fungeren als duizenden kleine spiegeltjes. Ze sturen het zonlicht recht omhoog, naar je gezicht en je borst.
Dan is er nog de romp. Veel expeditieschepen hebben een witte of lichte romp. Dat is mooi, want het houdt het schip iets koeler tijdens een unieke expeditiecruise door de archipel.
Maar het betekent ook dat het zonlicht vanaf het dek wordt weerkaatst. Je bent als het ware in een lichtbak aan het staan. Je smeert je in op je armen en gezicht, maar je vergeet je kin, je oren, de bovenkant van je voeten en je nek. En die worden nu net extra geraakt door de weerkaatsing.
Praktische bescherming: je uitrusting voor op het dek
Goed smeren is stap één. Gebruik een zonnebrandcrème met minimaal SPF 30, beter nog SPF 50.
Kies er een die 'waterresistant' is, want je zult zweten of in het water spatten. Smeer je in voordat je het dek opgaat, minstens 20 minuten van tevoren. En smeer dik. Een flinke klodder per ledemaat. Veel mensen smeren maar de helft van de hoeveelheid die ze nodig hebben.
Denk aan merken als Rituals Sun Care of een goed farmaceutisch merk. Een tube van 150 ml gaat ongeveer 3 tot 4 dagen mee als je met twee personen bent en goed smeert.
Reken op een kostenpost van €15 tot €25 per tube. Maar smeren is niet genoeg.
Je hebt kleding nodig. Een gewoon T-shirt helpt, maar een speciaal UV-werend shirt is beter. Deze shirts hebben een UPF50+ rating, wat betekent dat ze 98% van de UV-straling tegenhouden.
Ze zijn licht, drogen snel en koelen. Merken als Musto, Helly Hansen of Columbia hebben goede opties.
Een shirt kost tussen de €60 en €90. Draag een breedgerande hoed of pet. Een pet beschermt je oren en nek niet, een breedgerande hoed wel.
Een basisuitrusting: de kosten op een rij
- Zonnebrand SPF50 (150ml): €15 - €25
- UV-werend shirt (UPF50+): €60 - €90
- Brede hoed of pet: €40 - €80
- Zonnebril (CE-UV400): €30 - €150
- Lippenbalsem met SPF: €5 - €10
Een hoed van Stetson of een pet van Patagonia is een goede investering.
Reken op €40 tot €80. Zonnebril is essentiel om je ogen te beschermen tegen staar.
Kijk voor een bril met een CE-UV400 label. Merken als Oakley of Maui Jim zijn top, maar een model van €30 van Kruidvat werkt ook prima als hij het label heeft.
De totale investering ligt dus ergens tussen de €150 en €350. Dat lijkt veel, maar bedenk dat een verbranding je reis kan vergallen. Je wilt niet met een pijnlijke huid door een museum lopen of in een warme auto zitten onderweg naar een begraafplaats. Bovendien is dit een investering die je jarenlang kunt gebruiken.
Wat te doen als het misgaat?
Ondanks alle voorzorgsmaatregelen kan het gebeuren. Je bent vergeten smeren of je shirt was nat en werkte niet meer optimaal.
Je huid voelt warm aan en wordt rood. Direct uit de zon gaan is het allerbelangrijkste. Zoek schaduw op het dek of ga naar je hut.
Koel je huid met natte doeken of een lauwe douche. Drink veel water, want je lichaam verliest vocht.
Een verbranding zorgt voor uitdroging van binnenuit. Smeer je in met een after-sun lotion met aloë vera.
Dat kalmeert de huid en geeft vocht. Paracetamol kan helpen tegen de pijn en de ontsteking. Als je blaren krijgt of je je heel ziek voelt met koorts en misselijkheid, waarschuw dan de bemanning. Op een goed expeditieschip is een medische kit en vaak iemand met verstand van zaken aan boord. Zorg dat je voorbereid bent en weet wat in te pakken voor je expeditiecruise door de archipel.
Een ernstige zonnebrand is niet alleen pijnlijk, het kan je reis definitief stilleggen. Je kunt dan niet mee met de excursie naar de kruidnagelplantages op Ternate of het oude fort op Banda Neira.
Jouw plan van aanpak voor een veilige cruise
Laten we het simpel houden. Hier is je checklist voor een ontspannen zeedag op weg naar de volgende bestemming.
Zorg dat je deze routine aanleert, net als het poetsen van je tanden. Denk aan je medereizigers. Het is makkelijker om elkaar te helpen herinneren aan smeren dan het zelf te onthouden. "Hé, je nek is rood, heb je je ingesmeerd?" is een vriendelijke vraag die veel leed kan voorkomen.
- De avond ervoor: Leg je UV-werende kleding, hoed en zonnebril klaar. Vul je waterfles. Check de weersvoorspelling, maar ga er altijd vanuit dat de zon fel is.
- Ontbijt: Smeer je in, ook op plekken die je 's avonds niet ziet, zoals je schouders en knieën. Doe dit minimaal 20 minuten voordat je het dek opgaat.
- Op het dek: Doe je shirt aan, zet je hoed op en draag je bril. Zoek zo veel mogelijk schaduw. Gebruik een schaduwdoek of parasol als die aanwezig is.
- Elke 2 uur: Smeer je opnieuw in. Zweet en water spoelen de crème weg. Zet een wekker op je telefoon. Doe dit vooral als je in de bijboot zit of aan het zwemmen bent.
- Tussen de middag: De zon is het felst tussen 12:00 en 15:00. Blijf dan zo veel mogelijk uit de directe zon. Dit is het perfecte moment om je reisdagboek bij te werken of een boek te lezen in de lounge.
Zo houd je iedereen fit en vrolijk. Je bent op reis om herinneringen te maken, niet om te herstellen van een zonnebrand.
De zon is je bondgenoot op een reis naar Indonesië, maar eis je respect voor haar kracht.
Dan kun je volop genieten van de prachtige reis naar je roots.