Het vinden van de oude 'HBS' schoolgebouwen in de grote steden

Je staat midden in Jakarta, het verkeer raast voorbij, en je zoekt naar een plek die je alleen kent van oude foto’s en verhalen van je grootouders. De HBS, de middelbare school waar ze ooit rondliepen. Je bent op zoek naar fysieke herinneringen, naar stenen die nog overeind staan.

Dit is de kern van een rootsreis: tastbare stukjes geschiedenis vinden in het heden.

De HBS, de Hogere Burgerschool, was in Nederlands-Indië dé school voor de hogere burgerij en ambitieuze inheemse elites. Het was een opleiding die je voorbereidde op een administratieve of technische loopbaan. Vandaag de dag zijn deze gebouwen vaak veranderd, maar ze zijn nog lang niet verdwenen.

Wat is een HBS precies?

Een HBS was een middelbare school met een vijfjarige of zesjarige cursus. Je had de HBS met een letter (A, B, C) die aangaf of de nadruk lag op taal of exacte vakken.

In Nederlands-Indië waren deze scholen gevestigd in de grote steden, vaak in de wijk Kota en later in de nieuwere wijken. Veel van deze gebouwen hebben een typische architectuur: hoge plafonds, luiken voor de ramen en een royale uitstraling. Ze zijn gebouwd om het klimaat te doorstaan, met dikke muren en veranda’s.

Voor een reiziger die op zoek is naar heritage, zijn dit de parels die je wilt vinden.

Deze scholen waren een teken van status. Als je grootouders hier hebben gezeten, behoorden ze tot de gegoede burgerij of hadden ze een goede connectie. Het vinden van het gebouw voelt als het vinden van een stukje familiegeschiedenis. Het is een tastbare link naar het verleden.

Waarom zoek je naar deze gebouwen?

De meeste reizigers gaan naar Indië voor de tempels en de rijstvelden. Maar voor de rootsreiziger is de HBS de heilige graal.

Het is een plek waar je letterlijk in de voetstappen van je voorouders treedt.

Je ziet wat zij zagen, al is het dan in een ander jasje. Het is ook een manier om archiefonderzoek tot leven te brepen. Je hebt de oude schoolfoto’s al bekeken, maar nu sta je op de stoep waar die foto’s zijn gemaakt.

Dat geeft een diepe emotionele lading aan je reis. Het maakt de geschiedenis concreet. Daarnaast is het een manier om de stad op een andere manier te bekijken. Je loopt niet alleen door de toeristische zones, maar ontdekt de historische wijken van Jakarta, Semarang of Surabaya. Je ziet hoe de stad is veranderd en wat er bewaard is gebleven.

De zoektocht: hoe vind je ze?

De zoektocht begint online, maar het echte werk gebeurt ter plaatse. In Jakarta zijn er een paar bekende locaties.

De oude HBS aan de Jalan Cikini Raya (nu SMA Negeri 4 Jakarta) is een goed voorbeeld, net als de prachtige koloniale villa's aan de Jalan Dago in Bandoeng.

Dit gebouw heeft nog steeds die klassieke uitstraling, al is het nu een nationale school. Een andere bekende plek is het voormalige HBS-gebouw in de Kota Tua (oude stad). Dit gebouw huisvest nu vaak musea of kantoren.

Let op de details: de hoge ramen, de marmeren trappen en de brede gangen. Dit zijn typische kenmerken.

In Semarang vind je de HBS aan de Jalan Gajah Mada. Dit gebouw is nu onderdeel van een universiteit. Je kunt er vaak nog rondlopen, maar wees respectvol. Vraag toestemming bij de bewaking als je foto’s wilt maken.

Surabaya heeft ook een rijke historie. De HBS aan de Jalan Taman Surabaya is nu een middelbare school.

Het is soms lastig om binnen te komen, maar vanaf de straat kun je het gebouw goed bewonderen. Gebruik Google Maps om de locaties te spotten voordat je ter plekke bent.

Prijzen en praktische zaken

De kosten voor een dergelijke zoektocht hangen af van hoe je reist. Huur een lokale gids die gespecialiseerd is in Nederlands-Indië heritage.

Dit kost ongeveer €30 tot €50 per dag. Zij weten de verborgen plekken en kunnen de verhalen vertellen die je zelf niet vindt.

Als je zelfstandig reist, zijn de kosten lager. Een taxi of Grab (de lokale Uber) kost €5 tot €10 per ritje tussen de schoolgebouwen. Entreegelden voor musea in de gebouwen zijn meestal laag, rond €2 tot €5.

Voor een uitgebreide reis van 10 dagen waarin je meerdere steden aandoet, budgetteer je ongeveer €1500 tot €2000 inclusief vlucht, accommodatie en lokale kosten. Dit is een schatting voor een comfortabele reis zonder luxe. Overnachten in de historische wijken kan variëren. Een basic homestay kost €20 per nacht, terwijl een hotel in een koloniaal gebouw (zoals het Hotel Majapahit in Surabaya) makkelijk €150 per nacht kost. Kies wat bij je budget past.

Praktische tips voor je bezoek

Plan je bezoek in de vroege ochtend. Het is dan koeler en minder druk.

Je kunt dan rustig het gebouw bekijken en foto’s maken zonder gestoord te worden. De meeste scholen zijn open van 7 tot 12 uur. Neem een oude schoolfoto mee op je telefoon of tablet.

Laat deze zien aan de bewakers of leraren. Dit breekt het ijs en zorgt voor begrip.

Soms mag je zelfs het klaslokaal in waar je grootouders hebben gezeten. Respecteer de lokale cultuur. Kleed je bescheiden en vraag altijd toestemming voordat je foto’s maakt van mensen. De school is nu een werkplek, geen museum.

Wees stil en discreet. Combineer je bezoek met andere historische theeplantages in de buurt.

In Jakarta combineer je de HBS met het Nationaal Archief en de oude stad. In Semarang sluit je af met een bezoek aan de Lawang Sewu, waarbij je de historische Grote Postweg volgt. Zo bouw je een logische route.

Sluit je dag af met een lokale maaltijd. Proef de nasi goreng of soto ayam in een warung vlakbij de school.

Dit maakt de ervaring compleet. Je eet waar je voorouders ook hebben gegeten.