Hoe u een herdenkingssteen (Stolperstein) aanvraagt voor Indische slachtoffers

Wat je nodig hebt voor een Stolperstein voor Indische slachtoffers

Een Stolperstein is een laagdrempelige herdenking, een messing steentje van 10 bij 10 centimeter, net onder de straatniveau, voor een slachtoffer van het naziregime. Voor Indische slachtoffers vraag je die aan bij de kunstenaar Gunter Demnig of zijn team, via de Stolpersteine-website.

Je mag zelf een locatie kiezen, bijvoorbeeld het laatste vrije adres in Nederland of een plek die voor jouw familie betekenisvol is, zoals bij een archief of herdenkingsplek.

Je hebt een aantal dingen nodig: een duidelijke naam, geboortedatum en overlijdensdatum, een adres in Nederland waar de steen mag komen, en bewijs dat het om een slachtoffer gaat. Voor Indische slachtoffers denk aan documenten uit het Indisch Herinneringscentrum, het Indisch Monument, of een persoonlijk archief met geboorteaktes, trouwaktes, bewijzen van internering of transport. Je mag ook een korte, feitelijke tekst aanleveren, bijvoorbeeld ‘vermoord in kamp’ of ‘omgekomen tijdens de Bersiap’.

De kosten liggen rond €120-€150 per steen, inclusief plaatsing en materiaal. Soms betaal je via een lokale werkgroep, soms direct via de stichting.

De wachttijd is vaak 6-12 maanden, omdat Gunter Demnig zelf de meeste plaatsingen doet. Hou rekening met een eenvoudige ceremonie op locatie, met familie, buren en een lokale werkgroep. Veelgemaakte fouten: onvolledige data, een verkeerd adres, of een aanvraag zonder bewijsmateriaal. Check daarom alles dubbel voordat je verstuurt. Zorg dat je contactgegevens up-to-date zijn, zodat het team je snel kan bereiken.

Stap 1: Verzamel de juiste gegevens en bewijsstukken

Begin met de basisgegevens van de persoon: volledige naam, geboortedatum, geboorteplaats, en overlijdensdatum.

Voeg het laatste vrije adres in Nederland toe, of een plek met betekenis, zoals een woonhuis in Java, Sumatra of Bali waar het gezin woonde voor de oorlog, en het adres in Nederland na de repatriëring. Verzamel bewijsmateriaal. Voor Indische slachtoffers kun je denken aan: Scan alles in hoge resolutie (300 dpi), als PDF of JPG.

• Een geboorteakte of trouwakte uit Nederlands-Indië of Nederland.
• Interneerings- of evacuatiebewijzen, bijvoorbeeld uit het Indisch Herinneringscentrum of het Nationaal Archief.
• Transportdocumenten vanuit Indië naar Nederland.
• Een verklaring van overlijden, bijvoorbeeld een akte van overlijden of een stempel van de Burgerlijke Stand.
• Foto’s of brieven die het verhaal bevestigen, zonder persoonlijke details die niet nodig zijn.

Zorg dat de documenten leesbaar zijn, zonder schaduwen of vouwen. Noteer de bron per document, bijvoorbeeld ‘Indisch Herinneringscentrum, dossier X’ of ‘archief familie Y’.

Veelgemaakte fouten: documenten in lage resolutie, onleesbare handgeschreven teksten, of gegevens die niet kloppen met elkaar.

Controleer namen op spelfouten, vooral bij Indische namen met accenten of tussenvoegsels. Tijdsindicatie: verzamelen duurt 1-3 weken, afhankelijk van hoeveel archief je al hebt. Plan een middag in voor scannen en ordenen.

Stap 2: Kies een passende locatie in Nederland

De steen komt in Nederland, meestal voor het laatste vrije adres van de persoon.

Voor Indische slachtoffers kies je vaak het adres waar het gezin na de repatriëring woonde, of een plek die je familie verbindt met de geschiedenis, zoals bij het Indisch Monument in Den Haag of een herdenkingsplek in een stad waar jullie wortels liggen. De locatie moet openbaar toegankelijk zijn en mag geen hinder veroorzaken. Denk aan een stoep voor een huis, een plein of een wandelpad.

De steen meet 10 x 10 cm en ligt circa 2 cm diep, dus er is weinig ruimte nodig. Neem contact op met de gemeente of de eigenaar van de grond.

Vraag toestemming voor plaatsing. Sommige gemeenten hebben een vaste procedure, andere verwachten een e-mail naar de afdeling openbare ruimte.

Geef aan dat het om een Stolperstein gaat en dat de kunstenaar Gunter Demnig de plaatsing verzorgt. Veelgemaakte fouten: locatie zonder toestemming, of een plek die te smal is. Check of er kabels of leidingen onder de stoep liggen. Vraag de gemeente naar de plaatselijke werkgroep Stolpersteine, die vaak al contact heeft met het team van Demnig.

Tijdsindicatie: toestemming duurt 2-4 weken. Begin op tijd, zodat je aanvraag niet vertraging oploopt.

Stap 3: Dien de aanvraag in bij de Stolpersteine-organisatie

Ga naar de Stolpersteine-website en zoek het aanvraagformulier voor Nederland. Vul de gegevens in: naam, geboortedatum, overlijdensdatum, laatste adres, en de locatie die je hebt gekozen.

Voeg een korte, feitelijke tekst toe, bijvoorbeeld ‘vermoord in kamp’ of ‘omgekomen tijdens de Bersiap’.

Upload de bewijsstukken als PDF of JPG, met duidelijke bestandsnamen. Geef aan welke documenten bij welke persoon horen, en vermeld de bron. Als je meerdere stenen aanvraagt, bijvoorbeeld voor een gezin, voeg dan per persoon een mapje toe.

Verstuur de aanvraag en noteer het referentienummer. Het team beoordeelt de aanvraag en neemt contact op als er vragen zijn. Houd rekening met een reactietijd van 2-4 weken. Veelgemaakte fouten: incomplete formulieren, verkeerde locatie, of het niet vermelden van de bron.

Check alles nog een keer voordat je verstuurt, en vraag iemand anders om mee te kijken.

Tijdsindicatie: aanvraag duurt 30-60 minuten, plus 2-4 weken voor beoordeling.

Stap 4: Betaal de steen en plan de plaatsing

Na goedkeuring ontvang je een factuur. De kosten liggen rond €120-€150 per steen, inclusief materiaal en plaatsing.

Betaal op tijd, anders wordt de plaatsing niet ingepland. De plaatsing gebeurt meestal door Gunter Demnig zelf, tijdens een tour door Nederland.

Je krijgt een datum en tijd door, vaak 6-12 maanden na aanvraag. Soms kun je een voorkeursdatum doorgeven, bijvoorbeeld rond 4 mei (Dodenheden) of 15 augustus (Bevrijdingsdag). Plan een kleine ceremonie op locatie.

Vraag familie, vrienden en buren uit. Overleg met de lokale werkgroep of de gemeente over praktische zaken, zoals een klapstoel of een microfoon.

Hou het eenvoudig: een paar woorden, een moment van stilte, en een bloem. Veelgemaakte fouten: te laat betalen, of geen rekening houden met de wachttijd. Plan je herdenkingsreis of rootsreis naar Nederland dus ruim van tevoren. Tijdsindicatie: betaling duurt 1-2 werkdagen, plaatsing vindt plaats op de afgesproken datum.

Stap 5: Controleer en bewaar je herdenking

Na plaatsing ontvang je een bevestiging met foto’s van de steen. Controleer of de naam, data en tekst kloppen.

Meld eventuele fouten direct bij het team, dan kan het worden hersteld. Bewaar alle documenten, facturen en correspondentie. Voeg de foto’s toe aan je familiearchief. Deel je verhaal met andere Indische families, bijvoorbeeld via een herdenkingsreis of door meer te leren over de inzet van de Stichting Herdenking Birma-Siam Spoorweg.

Je kunt de steen ook online terugvinden via de Stolpersteine-website. Zoek op naam of plaats om te zien waar de steen ligt en ontdek ook de rol van de Stichting Pelita bij lokale herdenkingen voor meer steun bij het herdenken.

Veelgemaakte fouten: niet controleren na plaatsing, of documenten niet bewaren. Plan een jaarlijkse herdenking, bijvoorbeeld op 4 mei of bezoek de Nationale Herdenking op de sterfdag van de persoon.

Tijdsindicatie: controle duurt 10 minuten, bewaren is voor altijd.

Verificatie-checklist

• Gegevens compleet: naam, geboortedatum, overlijdensdatum, laatste adres.
• Bewijsstukken gescand in 300 dpi, met bronvermelding.
• Locatie gekozen en toestemming geregeld bij gemeente of eigenaar.
• Aanvraag ingediend via Stolpersteine-website, met referentienummer.
• Factuur betaald binnen de gestelde termijn.
• Plaatsingsdatum bevestigd, ceremonie gepland.
• Controle uitgevoerd na plaatsing, documenten bewaard.

“Een Stolperstein is een klein monument met een groot verhaal. Het is een plek waar je even stilstaat, zonder poespas.”