Mag u foto's maken op de Nederlandse erevelden in Indonesië?
Je staat op een prachtige Javaanse zondagochtend. De dauw hangt nog over de heuvels van Kembang Kuning.
Je camera hangt om je nek en je wilt die plek vastleggen, die plek waar je grootvader ooit heeft gestaan.
Maar dan twijfel je. Mag dit wel? Voelt het niet alsof je iemands graffoto aan het maken bent? Dit is een vraag die elke reiziger met Nederlands-Indische roots ooit stelt. Het antwoord is niet zwart-wit, maar gelukkig wel duidelijk als je de etiquette kent.
Wat betekent foto’s maken op een ereveld eigenlijk?
Een ereveld is niet zomaar een begraafplaats. Het is een heilige grond voor nabestaanden.
Denk aan Kembang Kuning in Surabaya, het Ereveld in Menteng Pulo in Jakarta, of de Commonwealth graven in Bandung. Officieel gezien mag je er foto’s maken.
De meeste erevelden zijn openbaar toegankelijk. Je hoeft niet bang te zijn dat je direct wordt weggestuurd. Toch is er een verschil tussen wat mag en wat voelt. Foto’s maken voor je eigen archief of herdenkingsreis is prima.
Het gaat om de intentie. Wil je een specifiek graf vastleggen voor je familiegeschiedenis?
Of maak je toeristische snaphots van de rijen stenen? Dat laatste voelt voor veel mensen ongemakkelijk. Het gaat om respect.
De werkelijkheid is dat de beheerders, zoals de Oorlogsgravenstichting (OGS) of de Commonwealth War Graves Commission (CWGC), streng zijn op commercieel gebruik. Wil je een reportage maken voor een blog of expeditiecruise?
Dan heb je vaak schriftelijke toestemming nodig. Voor privégebruik is het meestal vrij simpel.
De gouden regels voor respectvol fotograferen
Stel je voor dat je op het graf van je eigen grootouder staat. Hoe zou je willen dat anderen zich gedragen? Dat is de basis.
Op Java en Sumatra is de sfeer vaak heel anders dan in Nederland.
Het is warm, het is stil, en de natuur neemt soms de overhand. Een klikkend fototoestel kan dan storend werken.
- Blijf op de paden: De graven zijn precies uitgemeten. Wandel niet over andere graven heen.
- Geen flits: De zon is fel in Indonesië. Gebruik geen flits op grafstenen, het is afleidend en respectloos.
- Vraag nabestaanden: Als er iemand een graf staat te verzorgen, wacht dan even of vraag beleefd of je een foto mag maken.
- Geen selfie-sticks: Gebruik geen grote attributen. Houd het sober.
Er zijn een paar concrete regels die je helpen om geen faux pas te maken: Deze regels gelden overal, van het Ereveld in Loenen tot aan het Indisch Monument in Den Haag. In Indonesië is de omgeving vaak groener.
Pas op voor mieren of insecten. Je wilt niet struikelen over een wortel terwijl je een compositie zoekt.
Praktische tips voor je camera en apparatuur
Je hoeft geen professionele fotograaf te zijn. Een smartphone volstaat vaak.
De camera’s in moderne telefoons, zoals de iPhone 15 Pro of Samsung Galaxy S24, zijn meer dan goed genoeg voor archiefonderzoek. Ze zijn stil en snel.
Je kunt snel een graveersteen vastleggen zonder storende geluiden. Wil je serieuzer fotograferen? Neem dan een spiegelreflex of systeemcamera mee op je rootsreis. Let op het gewicht.
Een lichte camera is fijn in de hitte van Java. Gebruik een 35mm of 50mm lens.
Die geven een natuurlijke blik en zijn niet te opdringerig. Zorg dat je geheugenkaart leeg is. Je zult veel willen vastleggen.
Let op het licht. In Indonesië is het licht ’s ochtends en ’s avonds het mooist.
Midden op de dag is het licht fel en hard. Dan vallen er scherpe schaduwen op de witte stenen.
Plan je bezoek aan een ereveld dus vroeg of laat en voorkom dat je te veel emotionele bezoeken op één dag plant. Dat is ook koeler. Een statief is meestal niet nodig en kan hinderlijk zijn voor andere bezoekers. Hou het compact.
Een kleine tas waar je camera en water in past is ideaal. Vergeet niet je lens schoon te maken. Stof en vocht zijn de vijanden van je apparatuur in de tropen.
Varianten: van eenvoudig tot luxe expeditie
De manier waarop je fotografeert hangt af van je reisstijl. Je kunt het simpel houden of uitbouwen tot een volledige erfgoedreis.
Er zijn verschillende opties qua budget en comfort. De budget reiziger (€50 - €150 per dag): Je reist zelfstandig met een lokale taxi of een huurauto op Java.
Je bezoekt Kembang Kuning of het Ereveld in Kalibanteng Solo. Je fotografeert met je telefoon. Je overnacht in een simpel guesthouse.
Je doet je eigen archiefonderzoek. Dit is puur en direct.
De comfortabele heritage toerist (€150 - €300 per dag): Je huurt een gids die de weg weet op de erevelden. Je reist in een airco auto. Je bezoekt meerdere Nederlandse erevelden op Java, zoals het Ereveld in Leuwigajah (Cimahi) en het Indisch Monument in Jakarta. Je gebruikt een camera met een goede lens.
Je overnacht in een 4-sterren hotel. De luxe expeditie cruise (€3000+ per persoon): Denk aan een cruise vanuit Singapore of Bali langs de voormalige Nederlands-Indische kust.
Aan boord zijn vaak experts aanwezig die je helpen met fotograferen en archiefonderzoek. Je bezoekt erevelden per excursie. De focus ligt op comfort en diepgaande kennis.
Je fotografeert met professionele begeleiding. Prijzen voor lokale gidsen in Indonesië variëren.
Een dagtour kost ongeveer €40 tot €80 exclusief entree. Entree tot erevelden is vaak gratis, soms een kleine donatie. Vergeet niet dat je soms een vergunning nodig hebt voor professionele opnames. Dat kost extra, vaak €50 tot €100 via de beheerder.
Conclusie: Respect gaat boven de perfecte plaat
Mag je foto’s maken? Ja, zolang je het met respect doet.
Het ereveld is geen museum, maar een rustplaats. Jouw foto’s helpen bij het bewaren van herinneringen. Ze zijn waardevol voor je familiegeschiedenis en het Indische erfgoed.
Neem de tijd. Loop niet gehaast langs de rijen graven. Lees de namen.
Zoek de naam van je voorouders. Pas dan maak je de mooiste foto’s.
Foto’s die niet alleen mooi zijn, maar ook diepgang hebben. Als je twijfelt, vraag dan altijd. De bewakers of beheerders zijn vaak heel behulpzaam. Ze weten dat Nederlanders graag terugkomen.
Ze waarderen het bezoek. Met een glimlach en een beleefde groet kom je overal binnen.
Dus pak je camera, maar leg hem soms ook even weg. Kijk met je eigen ogen. Voel de rust. Dat is het beste wat je kunt meenemen van een herdenkingsreis naar de erevelden in Indonesië.