Wandelen door de wijk Darmo in Soerabaja: Koloniale villa's en brede lanen
Je voelt de hitte al als je uit de taxi stapt, maar hier in Darmo is het meteen anders.
De schaduw van oude mahonie- en tamarindebomen koelt je direct af. Dit is Soerabaja, maar niet de stad van de drukte en de hittegolven. Hier wandel je door een openluchtmuseum.
De brede lanen, de oprijlanen naar villa's met witte pilaren en de stilte die je omringt, het voelt alsof de tijd heeft stilgestaan. Dit is de wijk die je meeneemt terug naar Nederlands-Indië, naar een tijd van gouverneurs, handelaren en families die hun leven opbouwden aan de andere kant van de wereld.
Waarom Darmo zoveel meer is dan alleen mooie huizen
Wandelen door Darmo is niet zomaar een ommetje. Dit is een directe lijn met het verleden.
De wijk werd in de jaren twintig van de vorige eeuw ontwikkeld als de 'nieuwe' villawijk voor de Europese elite, ver weg van de bedrijvigheid van het havengebied. Het was een plek om te wonen, te presenteren en vooral: om te ontspannen.
Vandaag de dag zie je nog steeds diezelfde indeling, diezelfde grandeur. Sommige villa's zijn prachtig gerestaureerd en doen dienst als museum of chique kantoor. Andere wachten nog steeds op een eigenaar die hun geschiedenis begrijpt. Voor ons, reizigers met een interesse in de Indische geschiedenis, is dit essentieel.
Hier beleef je de sfeer van de 'Indische tijd' op een manier die een boek of archiefstuk je nooit kan geven.
Je ziet de architectuur met eigen ogen: de hoge plafonds die de hitte moesten weren, de veranda's waar de familie 's avonds zat en de brede ramen voor de luchtcirculatie. Je ruikt de geur van bloeiende jacaranda's en oude steen. Dit is heritage tourism op zijn best: niet alleen kijken, maar voelen en begrijpen.
De route: van de Darmo Boulevard tot aan het oude landhuis
Begin je wandeling op de Jalan Darmo. Dit is de brede hoofdader.
Loop vanaf de grote verkeersrotonde richting het zuiden, de wijk in. Het verkeer wordt minder en de bomen worden hoger. Je eerste stop is de Darmo Boulevard. Dit is een brede laan die in de koloniale tijd de verbinding was naar de residentie.
Je ziet hier nog de originele bomenrijen en de villa's met grote voortuinen. Neem de tijd om stil te staan en de details te bekijken: de smeedijzeren hekken, de versieringen boven de deuren en de kleur van de verf.
Vanuit de hoofdlaan kun je de zijstraatjes induiken. Dit is waar de echte charme ligt.
Kies bijvoorbeeld voor de Jalan Darmo Selatan. Hier staan villa's dichter op elkaar, met prachtige tuinen. Let op de huizen met de typische 'Indische' bouwstijl: een combinatie van Europese vormgeving en lokale materialen.
Ze zijn gebouwd om het klimaat te doorstaan. De meeste villa's zijn nog steeds in gebruik, dus je kunt niet zomaar naar binnen.
Loop rustig langs, geniet van de stilte en maak foto's van de gevels. Het is alsof je door een filmdecor loopt, maar dan echt. Je wandeling kan eindigen bij de overblijfselen van het oude landhuis en de tuinen.
In de loop der jaren is er veel veranderd, maar de sfeer is bewaard gebleven.
Je vindt hier ook de ingang van de begraafplaats. Dat klinkt misschien somber, maar het is een plek vol geschiedenis.
Specifieke architectuur die je moet herkennen
Veel van de families die hier woonden, liggen hier begraven. De graven vertellen verhalen van vroeg gestorven kinderen, van ziektes, maar ook van rijkdom en aanzien.
Het is een stukje Europa in de tropen. Om je wandeling extra betekenis te geven, let op een paar dingen. De meeste villa's hebben een veranda die de volledige breedte van het huis beslaat. Dit was de 'woonkamer' buiten.
Daar werd thee gedronken en werden bezoeken ontvangen. Kijk ook naar de luiken.
Die waren er niet alleen voor de sfeer, maar om de zon te weren en tegelijkertijd lucht door te laten.
De daken zijn vaak schuin en bedekt met rode dakpannen. Sommige huizen hebben nog de originele 'sierpannen' met initialen van de bewoners. Een ander typisch kenmerk is de indeling van de tuin.
Geen strakke borders zoals in Nederland, maar weelderige, bijna jungle-achtige tuinen met varens, palmen en fruitbomen. De tuin was een verlengstuk van het huis.
Veel villa's hadden een bijgebouw voor het personeel en een keuken apart van het woonhuis, om brandgevaar te minimaliseren. Als je goed kijkt, zie je nog steeds die structuur terugkomen. Het maakt duidelijk hoe de samenleving in elkaar stak: de familie vooraan, het personeel op afstand.
Praktische tips voor je wandeling door Darmo
Een bezoek aan Darmo vraagt om een beetje voorbereiding. Je bent immers in de tropen. De beste tijd om te wandelen is vroeg in de ochtend, tussen 07:00 en 09:00 uur.
Dan is het nog koel en is het licht prachtig door de bladeren van de bomen.
In de middag is de hitte vaak te drukkend voor een lange wandeling. Zorg dat je goede schoenen draagt.
De trottoirs zijn niet overal even gaaf en je loopt flink wat meters. Neem voldoende water mee. Hoewel er hier en daar kleine warungs zijn waar je wat kunt drinken, is het fijn om je eigen fles bij je te hebben.
Reistijden en kosten
Een hoed of pet is onmisbaar. De zon staat fel, zelfs als er bewolking is.
Vergeet je camera niet, maar wees respectvol. Maak geen foto's van mensen die duidelijk niet op de foto willen. De wijk is nog steeds een levende gemeenschap. Je bent te gast in hun buurt.
Een wandeling door Darmo kost je niets, behalve je energie. De wijk is vrij toegankelijk.
Als je met een gids wilt lopen, die je specifiek meeneemt naar de historische plekken en de verhalen achter de villa's vertelt, dan betaal je daarvoor.
Lokale gidsen die gespecialiseerd zijn in de koloniale geschiedenis van Soerabaja rekenen tussen de €30 en €50 per persoon voor een privétour van een uur of drie. Dit is inclusief vervoer vanaf je hotel en water. Als je zelfstandig gaat, zijn de kosten minimaal.
Een taxi vanaf het centrum van Soerabaja naar de wijk Darmo kost ongeveer €3 tot €5 (IDR 50.000 - 80.000). Wil je de hele dag blijven en ook andere delen van Soerabaja zien, dan is het huren van een taxi met chauffeur voor een dag een slimme optie. Reken op ongeveer €40 tot €60 voor een volle dag. Dit geeft je de vrijheid om op je eigen tempo te gaan en te staan waar je wilt.
Combineer je bezoek met andere historische parels
Soerabaja heeft meer te bieden dan alleen Darmo. Vanuit de wijk ben je snel bij andere belangrijke historische locaties.
Plan je wandeling in combinatie met een bezoek aan het huis van de schrijver Madelon Székely-Lulofs. Haar boek 'Hang tuah' speelt zich gedeeltelijk af in Soerabaja. Haar huis staat in de Indische wijk, niet ver van Darmo.
Je kunt er helaas niet in, maar de buitenkant geeft al een goed beeld. Een andere aanrader is het oude havengebied.
Daar vind je de Gebouw 21, een historisch pakhuis dat nu dienst doet als museum en evenementenlocatie.
De sfeer is compleet anders: ruiger, meer industrieel. De combinatie van de chique woonwijk Darmo en de bedrijvige haven geeft je een compleet beeld van het leven in Nederlands-Indië. Je ziet waar de rijkdom vandaan kwam en waar het werd uitgegeven, vergelijkbaar met de grandeur in Menteng, de eerste tuinstad van Jakarta. Na een paar uur wandelen, is het goed om even bij te komen.
Een plek om even uit te rusten
De wijk Darmo heeft een paar uitstekende opties. Zoek een lokaal tentje op voor een 'kopi tubruk' (doorloopkoffie) en een broodje.
De prijzen zijn laag, een simpele maaltijd kost niet meer dan €2 tot €4. Voor een meer westers ontbijt of lunch kun je terecht in een van de hotels die in de buurt liggen, zoals het fijne Hotel Majapahit met zijn rijke vlagincident-historie. Daar betaal je uiteraard meer, maar de historische setting is het waard.
Een andere optie is de 'Kopi Taman'. Dit is een kleine koffietuin in de omgeving.
Het is een lokale favoriet en een plek waar je onder de bomen kunt zitten. Bestel een 'es teh' en een stukje cake en geniet van de rust. Dit is ook het moment om je indrukken te verwerken.
Wat viel je op? Welke villa sprak je het meeste aan?
Het is de perfecte manier om je wandeling te verwerken.
Hoe bereid je je voor op een 'rootsreis' naar Soerabaja?
Als je specifiek naar Soerabaja komt voor een herdenkingsreis of om de sporen van je familie te zoeken, is Darmo een logische start. Veel families woonden hier. Voordat je vertrekt, is het slim om archiefonderzoek te doen.
Het Nationaal Archief in Den Haag heeft veel bouwtekeningen en adressenlijsten van Soerabaja, waar je ook meer leert over de Joodse begraafplaats in Soerabaja.
Ook het Indisch Herinneringscentrum kan je helpen met het opsporen van adressen. Neem contact op met lokale gidsen die gespecialiseerd zijn in 'heritage tours'.
Zij hebben vaak toegang tot particuliere villa's die normaal gesloten zijn. Zij kunnen je ook helpen met het vertalen van oude verhalen en het vinden van familiegraven. Een goede voorbereiding maakt je bezoek aan Darmo tien keer waardevoller.
Je loopt dan niet zomaar door een wijk, je loopt door je eigen geschiedenis.
De wijk Darmo is een levend monument. Het is een plek waar het verleden en het houden op een unieke manier samenkomen. Het is een plek die je voelt. Dus trek je wandelschoenen aan, neem een fles water en verdwaal in de lanen van Soerabaja's meest charmante wijk. Je zult versteld staan van wat je vindt.